اگر شما هم این سؤال را جستجو کردهاید که علت روماتیسم چیست، بدانید تنها نیستید.
روماتیسم یکی از شایعترین بیماریهای التهابی مفاصل در دنیاست و میلیونها نفر را درگیر کرده است. برخلاف تصور عمومی، روماتیسم فقط نتیجه بالا رفتن سن یا فرسودگی مفاصل نیست؛ بلکه یک اختلال پیچیده خودایمنی با ریشههای ژنتیکی و محیطی است.
در این مقاله، به زبان ساده اما بر پایه منابع معتبر اروپایی و بینالمللی توضیح میدهیم که واقعاً علت روماتیسم چیست و چه عواملی باعث فعال شدن آن در بدن می شوند.
روماتیسم دقیقاً چیست؟
روماتیسم نام یک بیماری واحد نیست؛ بلکه اصطلاحی کلی برای بیش از ۱۰۰ اختلال مرتبط با درد و التهاب مفاصل، عضلات و بافتهای همبند است.
مهمترین و شایعترین نوع آن، Rheumatoid Arthritis یا همان آرتریت روماتوئید است؛ بیماریای مزمن که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به پوشش داخلی مفاصل حمله میکند.
نتیجه این حمله عبارت است از:
• تورم و درد مفاصل
• خشکی صبحگاهی طولانی
• تخریب تدریجی غضروف و استخوان
• کاهش توان حرکتی
علت روماتیسم چیست؟
اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم:
روماتیسم زمانی ایجاد میشود که سیستم ایمنی بدن، تحت تأثیر ژنتیک و عوامل محیطی، به بافتهای خودی حمله میکند.
اما این فقط آغاز ماجراست.
پژوهشهای جدید نشان میدهند که روماتیسم حاصل یک تعامل چندعاملی است؛ یعنی ترکیبی از استعداد ژنتیکی + محرکهای بیرونی.
در ادامه دقیقتر بررسی میکنیم.
۱. نقش ژنتیک؛ زمینهای که بیماری روی آن رشد میکند
افرادی که سابقه روماتیسم در خانواده درجه یک دارند، بیشتر در معرض ابتلا هستند. برخی ژنها (بهویژه ژنهای مرتبط با سیستم ایمنی) احتمال بروز بیماری را افزایش میدهند.
اما نکته مهم اینجاست:
داشتن ژن بهتنهایی کافی نیست.
بسیاری از افراد دارای این ژنها هرگز روماتیسم نمیگیرند. پس عامل دیگری لازم است تا بیماری «فعال» شود.
۲. اپیژنتیک؛ پلی بین ژن و محیط
تحقیقات انجامشده در دانشگاه University of Münster نشان داده عوامل محیطی میتوانند بدون تغییر DNA، نحوه عملکرد ژنها را عوض کنند.
به این تغییرات «اپیژنتیک» گفته میشود.
در مفاصل بیماران روماتیسمی، سلولهای خاصی شروع به رفتار تهاجمی میکنند و مواد التهابی تولید میکنند؛ همین مسئله باعث مزمن شدن التهاب میشود.
۳. عوامل محیطی؛ ماشه شروع روماتیسم
حالا میرسیم به بخش مهم پاسخ به سؤال علت روماتیسم چیست:
سیگار
قویترین عامل خطر شناختهشده است. سیگار ساختار برخی پروتئینهای بدن را تغییر میدهد و سیستم ایمنی آنها را «بیگانه» تشخیص میدهد.
عفونتها
برخی ویروسها و باکتریها میتوانند سیستم ایمنی را بیشازحد تحریک کنند و شروع حمله خودایمنی را رقم بزنند.
اضافه وزن
بافت چربی خودش تولیدکننده مواد التهابی است. چاقی هم فشار مکانیکی روی مفاصل میآورد و هم التهاب عمومی بدن را بالا میبرد.
تغییرات هورمونی
روماتیسم در زنان ۲ تا ۳ برابر شایعتر است. بارداری، یائسگی و نوسانات هورمونی میتوانند بیماری را فعال یا تشدید کنند.
سلامت دهان و روده
عفونت لثه و بههم خوردن تعادل باکتریهای روده (میکروبیوم) نیز با افزایش خطر روماتیسم ارتباط مستقیم دارند.
نگاه عمیقتر علم به علت روماتیسم
برخی پروژههای تحقیقاتی که با حمایت German Research Foundation انجام شدهاند، نشان دادهاند:
• سلولهای مفصلی در التهاب مزمن تغییر ماهیت میدهند و خودشان باعث تخریب مفصل میشوند
• ذرات خاصی در خون بیماران روماتیسمی فعال میشوند که منجر به آزاد شدن گسترده مواد التهابی مثل IL-1β میگردند
• شدت این فرآیندها مستقیماً با پیشرفت بیماری ارتباط دارد
این یافتهها مسیر درمانهای هدفمند آینده را هموار کردهاند.
علائم شایع روماتیسم
اگر هنوز شک دارید، این علائم هشداردهندهاند:
• درد و تورم متقارن مفاصل دست و پا
• خشکی صبحگاهی بیش از یک ساعت
• خستگی مزمن
• تب خفیف
• کاهش وزن ناخواسته
تشخیص چگونه انجام میشود؟
پزشکان از ترکیب موارد زیر استفاده میکنند:
• آزمایش خون (RF و anti-CCP)
• مارکرهای التهاب مثل CRP و ESR
• تصویربرداری (سونوگرافی یا MRI)
جمعبندی نهایی: علت روماتیسم چیست؟
روماتیسم یک بیماری ساده مفصلی نیست.
این بیماری نتیجهی همکاری چند عامل است:
استعداد ژنتیکی
تغییرات اپیژنتیکی
سیگار، عفونتها، چاقی و هورمونها
واکنش اشتباه سیستم ایمنی
همه اینها دست به دست هم میدهند تا التهاب مزمن مفاصل شکل بگیرد.
هرچه تشخیص زودتر انجام شود، شانس کنترل بیماری و جلوگیری از تخریب مفصل بسیار بالاتر خواهد بود.